Türk Sanatı
İlk Türklerde sanat, yaşam tarzına paralel olarak gelişmiştir. Uygurlara kadar olan dönemde göçebe hayat nedeniyle taşınabilir küçük süs eşyaları yapıldığı görülmektedir. Uygurlar dönemine gelindiğinde yerleşik hayata geçilmesiyle birlikte mimari birçok sanat eseri bırakılmıştır. Bu dönemde ev, saray ve tapınaklar yapılmıştır. Ölüm sonrası yaşama inanan Türkler, ölülerin yanına araç gereçler koymuşlardır. Bu dönemde bulunan Noin Ula, Şipova, Esik ve Pazırık kurganlarında dönemin sanat anlayışını yansıtan eserlere rastlanmıştır.
İlk Türklerin sanat anlayışlarını heykel, madencilik, dokumacılık, fresk, müzik ve resim alanlarında verdikleri eserlere bakarak anlayabiliriz. Mezar başlarına konulan balbal adlı taş heykeller, mezardan çıkan altın adam zırhı, Rusya-Leningrad Hermitage Müzesinde sergilenen Pazırık Halısı, alçı üzerine yapılan duvar resmi, şölenlerde çalınan kopuz çalgısı ve bu çalgıyla yapılan eğlenceler, halılara işlenen resimler sanat alanındaki anlayışlarını yansıtmaktadır.
İslamiyet’in benimsenmesiyle birlikte sanat anlayışlarında değişiklik olmuştur. Dini, askeri ve sivil alanlarda verilen mimari eserler şunlardır:
Dini mimari eserler: Camii (Ulu Camii, Baybars Camii, Divriği Ulu Camii, Antalya Yivli Minare Camii) külliye (Hunad Hatun Külliyesi, Kalavun Külliyesi, zaviye, kümbet, medrese (Konya Karatay Medresesi, Caca Bey Medresesi, Sivas Gök Medrese), tekke...
Askeri eserler: Kale, kule, kışla, hisar...
Sivil eserler: Darüşşifa, şifahane, bimarhane, saray, köşk, han, kervansaray, ribat...
Süsleme sanatına da ilgi gösteren Türkler hat, minyatür, çini, tezhip vd. alanlarda da eserler vermişlerdir. Cezeri Otomata adlı eserine minyatür sanatına örnek çizimler koymuştur. Amasyalı Yakut, aklam-ı sitte adlı yazı sanatının temelini atmış ve bu yönde örnekler vermiştir. Zahriye adlı sayfalarda verilen tezhip örnekleri de süsleme sanatının bir diğer örnekleridir.
Osmanlı Döneminde sanat alanında çok sayıda sanat eseri ortaya konulmuştur:
Gül Koklayan Adam, Sultan Ahmet Camii hatları, Sultan Ahmet Camii içerisinde yer alan 20.143 çini örneği, II. Bayezit döneminde kurulan ciltcilik teşkilatı ve eserleri, mehter müzikleri, Naum Tiyatrosu, Tanzimat Dönemi edebiyat eserleri oldukça önemli eserlerdir.
Bursa Yeşil Camii (Erken Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Bursa Muradiye Medresesi (Erken Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Bursa Yeşil Türbe (Erken Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Çinili Köşk (Erken Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Rumeli Hisarı (Erken Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Kilitbahir Kalesi (Erken Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Şehzade Camii (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği - Mimar Sinan Dönemi),
Süleymaniye Camii (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği - Mimar Sinan Dönemi),
Selimiye Camii (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği - Mimar Sinan Dönemi),
Kanuni Sultan Süleyman Türbesi (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Yeni Camii (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Köprülü Mehmet Paşa Türbesi (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Bağdat Köşkü (Klasik Dönem Osmanlı Sanatı örneği),
Sadabat Kasrı (Türk Barok ve Rokoko Devri örneği)
Nuru Osmaniye Camii (Türk Barok ve Rokoko Devri örneği)
Selimiye Kışlası (Türk Barok ve Rokoko Devri örneği)
Yıldız Sarayı (Türk Ampir Uslüp Dönemi örneği)
Ortaköy Camii (Türk Ampir Uslüp Dönemi örneği)
Çırağan Sarayı (Eklektik Dönem örneği)
Beylerbeyi Sarayı (Eklektik Dönem örneği)
Ahmet Karahisari, Hafız Osman hat sanatının önemli isimleridir. Şeker Ahmet Paşa, Osmanlı'nın en ünlü ressamlarındandır. II. Abdülhamit sanatın toplumda yayılması için Sanayi-i Nefise Mektebini açmıştır. II. Mahmut, Muzıka-yı Hümayun'u kurmuş, müzik alanında eserler verilmesine öncülük etmiştir. Darülbedayi ve Darüllelhan müzik eğitiminin verildiği diğer mekanlardır. Matrakçı Nasuh'un Beyan-ı Menazil-i Seferi Irakeyn isimli eseri, Levni'nin Hamse-i Atai adlı eseri ise minyatür sanatının nadide eserleri arasında yer almaktadır.
Cumhuriyet Döneminin ilk dönemlerinde mimari alanda klasik Osmanlı Türk mimari anlayışı hakimdir.
Haydarpaşa İskelesi (Neo Klasik Dönemi örneği)
Büyük Postane (Neo Klasik Dönemi örneği)
Cumhuriyet Dönemi'nde edebiyat alanında ses getiren eserler verilmiştir. Bu eserlerden birkaçı aşağıdaki gibidir:
Ahmet Kutsi Tecer-Orda Bir Köy Var Uzakta (Şiir)
Kemalettin Kamu-Bingöl Çobanları (Şiir)
Orhan Şaik Gökyay - Dede Korkut Hikayeleri (İnceleme)
Halide Nusret Zorlutuna - Sisli Geceler (Roman)
Halit Fahri Ozansoy - Eski İstanbul Ramazanları (Anı)
Cahit Sıtkı Tarancı - Otuz Beş Yaş (Şiir)
Nazım Hikmet - Yusuf ile Menofis (Tiyatro)
Bedri Rahmi Eyüboğlu - Canım Anadolu (Deneme-Gezi)
Saatleri Ayarlama Enstitüsü - Ahmet Hamdi Tanpınar (Roman)
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu - Peyami Safa (Roman)
Tutunamayanlar - Oğuz Atay (Roman)
Kar - Orhan Pamuk
İlk dönemde opera alanında denemeler yapılmış olsa da istenilen düzeye ulaşılamamıştır. Cumhuriyet'in ilk döneminden sonra operada ilerleme kaydedilmiştir. Murat Karahan ve Bülent Bezdüz Cumhuriyet Dönemi operasının önemli isimlerindendir. Müzik alanında Türk Sanat Müziği bir döneme damgasını vurmuştur. Muazzez Ersoy, Melihat Gülses, Müzeyyen Senar dönemin önemli isimlerden sadece birkaçıdır.
