Çocuklar yaşama gözlerini açtıkları andan itibaren çevrelerini tanımak, çevrelerinde olanı biteni anlamlandırmak amacıyla çeşitli bilinçli veya bilinçsiz eylemlerde bulunurlar. Bilinçsiz eylemleri sonucu solunum yolları tıkanabilir, kanama geçirebilirler, kırık, çıkık, burkulma, yaralanma vd. istenmeyen durumlarla karşılaşılabilinir. Böyle durumlarda hastaneye götürülene kadar geçen sürede yapılacak ilk yardım müdahaleleri oldukça hayati ve önemlidir.

Çocuklara yapılan ilk yardım uygulamaları ile yetişkinlere yapılan ilk yardım uygulamaları farklıdır. Şimdi çocuklara yapılacak ilk yardım uygulamalarını yakından tanıyalım: 

İlk Yardım Nedir? 

Kaza ve yaşamı tehlikeye düşüren durumlarda tıbbi yardım yapılana kadar canlı yaşamının kötüye gitmesini önlemek amacıyla yapılan ilaçsız uygulamalardır. 

Bebekler Temel Yaşam Desteği (0-1 Yaş Arası)

1. Kendimizin ve bebeğin güvenliğinden emin olunur,

2. Ayak tabanına hafifçe vurularak bilinç durumu kontrol edilir, Eğer bilinç yok ise;

3. Çevreden yüksek sesle yardım çağrılır; 112 aratılır.

4. Bebek sert zemine sırt üstü yatırılır

5. İlk Yardımcı temel yaşam desteği uygulayacağı pozisyonu alır (yerde uygulama yapacak ise diz çöker, masa v.b. yerde uygulama yapacak ise ayakta durur),

6. Bebeğin boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,

7. Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise çıkartılır,

8. Hava yolunu açmak için, bir el bebeğin alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğine koyulup baş hafifçe yukarı geri itilerek eğilir, baş geri çene yukarı pozisyonu verilir,

9. Bebeğin solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 10 saniye süre ile kontrol edilir; - Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır, - Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir,

10. Solunum yoksa; ağız dolusu nefes alınır, ağız bebeğin ağız ve burnunu içine alacak şekilde yerleştirilir,

11. Bebeğin göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniye süren 2 solunum verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,

12. Kalp/Göğüs basısı uygulamak için bebeğin (iki meme başının altındaki hattın ortası göğüs merkezini oluşturur) göğüs merkezi belirlenir,

13. Bir elin orta ve ve yüzük parmağı bebeğin göğüs merkezine yerleştirilir

14. Göğüs kemiği 4 cm aşağı inecek şekilde (yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin 1/3’ü kadar) 30 göğüs/kalp basısı uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,

15. Bebeğe 30 kalp masajından (göğüs/kalp basısı) sonra 2 solunum yaptırılır (30;2)

16. İlkyardımcı yalnız ise; 30;2 göğüs basısının 5 tur tekrarından sonra 112’yi kendisi arar,

17. Temel yaşam desteğine bebeğin yaşamsal refleksleri ya da tıbbi yardım gelene kadar kesintisiz devam edilir.

Temel Yaşam Desteği/Suni Solunum-Göğüs Basısı  (1- 8 Yaş Arası)

1.Kendimizin ve çocuğun  güvenliğinden emin olunur,

2. Çocuğun omuzlarına hafifçe dokunularak  ve  “iyi misin?” diye sorularak bilinç kontrol edilir. Bilinç yok ise;

3. Çevreden yüksek sesle yardım çağrılır; 112 aratılır; 

4. Çocuk sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,

5. Çocuğun yanına diz çökülür,

6. Çocuğun boynunu ve göğsünü saran giysileri açılır,

7. Çocuğun ağzı kontrol edilerek yabancı cisim varsa çıkarılır,

8. Hava yolunu açmak için bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin üzerine yerleştirilir,

9. Çene kemiğinin uzun kenarı yere dik gelecek şekilde alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak baş geriye doğru itilir; çocuğa baş geri çene yukarı pozisyonu verilir,

10. Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 10 sn. süre ile kontrol edilir. Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır, Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir.

11. Solunum yok ise; alnın üzerine konulan elin baş ve işaret parmağını kullanarak çocuğun burnu kapatılır,

12.Baş geri çene yukarı pozisyonunda iken çocuğun ağzını içine alacak şekilde ağız yerleştirilir,

13. Çocuğun göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniye süren 2 nefes verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir.

14. Kalp/Göğüs basısı uygulamak için göğüs kemiğinin alt ve üst ucu tespit edilerek alt yarısına bir elin topuğu yerleştirilir (çocuk yetişkin görünümündeyse yetişkinlerde olduğu gibi iki el ile kalp basısı uygulanır)

15. Elin parmakları göğüs kafesiyle temas ettirilmeden, dirsek bükülmeden, göğüs kemiği üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulur.

16. Göğüs kemiği 5 cm aşağı inecek şekilde (yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin 1/3’ü kadar) 30 kalp/göğüs basısı uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,

17. Çocuğa 30 kalp /göğüs basısından sonra 2 solunum verilir/yaptırılır (30;2),

18. İlkyardımcı yalnız ise; 30;2 göğüs basısının 5 tur tekrarından sonra 112’yi kendisi arar,

19. Temel yaşam desteğine çocuğun yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar kesintisiz devam edilir.⁽¹⁾

Solunum yolu tıkandığı zaman bebeklere yapılacak ilk yardım uygulaması: 

1-Bebek yüzü yere bakacak ve bir kolun üzerinde duracak şekilde ters çevrilerek yatırılır. 

2-Beş kez elin iç kısmıyla kürek kemiklerinin arkasına HAFİFÇE vurulur. 

3- Bebek diğer kolun üzerine sırtüstü çevrilir ve solunum yolunu tıkayan cismin çıkıp çıkmadığına bakılır. 

4-Cisim çıkmadıysa bebek gövdeden aşağıda olacak şekilde sırtüstü yatırılır. 

5-Beş kez iki parmak kullanılarak göğüs kemiğinin alt kısmından karnın üst kısmına baskı yapılır. Uygulama cisim çıkana kadar sürer. 

6- 112 aranarak tıbbi yardım talebinde bulunulur. 

Solunum yolu tıkandığı zaman çocuklara yapılacak ilk yardım uygulaması: 

1-Çocuk oturur pozisyonda ya da ayaktayken bilincinin yerinde olup olmadığı kontrol edilir. 

2- Çocuğun sırtında yer alan kürek kemiğine beş ya da yedi kez vurulur. Ardından cismin çıkıp çıkmadığı kontrol edilir. 

3-Cisim çıkmadıysa çocuğa arkadan sarılır ve gövdesi kavranır. 

4-Bir el yumruk yapılır. Başparmak çıkıntısı midenin üstüne ve göğüs kemiği altına gelecek şekilde yerleştirilir. Boşta kalan el ile yumruk yapılan el kavranır. 

5-Kuvvetli şekilde arkaya ve yukarıya doğru cisim çıkıncaya kadar bastırılır.  

Havale durumunda yapılacak ilk yardım 

1-Hasta ılık suyla ıslatılan çarşafa veya havluya sarılır. 

2-Vücut sıcaklığı normal seviyeye (36,5^o) düşmüyorsa oda sıcaklığındaki küvete sokulur ve duş alması sağlanır.  

3-Ateş düşmüyorsa 112 aranır ve tıbbi yardım istenir. 

Sara Krizinde İlk Yardım 

1-Öncelikle hasta kendi haline bırakılır. Hastaya müdahale edilmez. 

2-Hastanın kendini yaralamaması için çevresel koşullar incelenir. Varsa hastadan uzaklaştırılır. 

3-Hastayı sıkan giysiler gevşetilir. 

4-İstifra ihtimaline karşı hazır olunulmalıdır. 

5-Düşme gibi durumlarda yaralanma riski olduğundan yaralanma olup olmadığı kontrol edilir. 

6-112 aranır ve tıbbi yardım istenir. 

Dış Kanamalarda İlk Yardım 

1-Yara üzerine temiz bir bezle direkt baskı uygulanır. 

2-Kanama durmazsa ikinci bez konularak basınç artırılır. 

3-Kanama yine durmuyorsa bandaj ile kanlanmış bezleri kaldırmadan basınç artırılır.  

4-Basınç kanayan bölgeye en yakın noktaya uygulanır. 

5-Kırık şüphesi yoksa kanayan bölge kalp hizasından yukarı kaldırılır. 

6-Şok poziyonu verilir. 

7-Yaşam (vital) bulgular 2-3 dakika arayla kontrol edilir. 

8-112 aranır ve tıbbi yardım istenir. 

İç Kanamalarda İlk Yardım 

1-Hastanın bilinci ve solunumu kontrol edilir. 

2-Üzerine örtü konulur ve ayaklar 30 cm yukarı kaldırılır. 

3-Ağızdan KESİNLİKLE yiyecek veya içecek verilmemelidir. 

4-Kırık olma ihtimali nedeniyle yaralının mümkün olduğunca hareketsiz kalması sağlanır.  

5- Yaşam (vital) bulgular 2-3 dakika arayla kontrol edilir. 

6- 112 aranır ve tıbbi yardım istenir. 

Burun Kanamasında İlk Yardım 

1-Hastanın başı öne eğilerek pozisyon verilmelidir. Mümkünse hasta oturtulmalıdır. 

2-Burun kanatları iki parmakla sıkıştırılır. Bu işlem beş dakika süreyle uygulanır. 

3-Kanama devam ediyorsa en yakın sağlık kuruluşuna götürülmesi ŞARTTIR. 

Kulak Kanamasında İlk Yardım 

1-Kanamanın şiddeti önemlidir. Kanama az ise temiz bir bezle kulak dikkatlice temizlenir. Şayet kanama ciddiyse kulak tıkanmadan temiz bezle kapatılır. 

2-Hasta kanayan kulak üzerine yatırılır. 

3-Kulak kanaması beyin kanamasının sebepleri arasında olduğu için 112 aranır ve tıbbi yardım istenir. 

Sıcak Çarpmasında İlk Yardım 

1-Öncelikle hasta serin bir eyere alınır. 

2-Giysileri çıkarılır ve sırtüstü yatırılır. 

3-Kol ve bacaklar yükseltilir. 

4-Bilinç açıksa, hastanın bulantısı yoksa su, tuz ve karbonatla hazırlanan sıvıyı içirin ya da sade soda içirin. 

Elektrik Yanıklarında İlk Yardım 

1-Öncelikle hastaya dokunmadan elektrik akımını kesin. 

2-Elektrik akımını kesme ihtimali yoksa yalıtkan madde ile hastanın elektrikle olan bağlantısını kesin. 

3-Hastayı hareket ettirmeyin ve yaralanan bölgeyi temiz bir örtü ile örtün. 

4-112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Kimyasal Yanıklarda İlk Yardım 

1-Deriyle temas eden kimyasal maddenin temasını kesin. 

2-Giysileri çıkarın. 

3-Yanık olan bölgeyi tazyiksiz suyla 20-25 dakika yıkayın. 

4-Hastayı battaniye vd. Ile örtün. 

5- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Donmalarda İlk Yardım 

1-Hastayı ILIK bir ortama alın ve soğukla temasını kesin. 

2-Bir müddet hareket etmeden dinlenmesini sağlayın. 

3-Kuru giysilerini giydirin. 

4-Bilinci açık ise sıcak, şekerli içecek verin. 

5-Su toplayan bölgeleri patlatmayın üzerine temiz örtü koyun. 

6-Donmuş bölgeyi KESİNLİKLE ovalamayın kendiliğinden çözünmesini bekleyin. 

7- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Kırıklarda İlk Yardım 

1-Kırığı yerine koymaya çalışmayın. 

2-Kırık kolda oluşmuşsa ödem oluşacaktır. Bu nedenle yüzük, saat gibi cisimler varsa çıkarın. 

3-Kırık olan bölgeyi hareket ettirmeyin. 

4-Kırık olan bölgenin üst ve alt eklemi de içine alacak şekilde tahta gibi sert cisimle tespit edin. 

5-Kırık bölgedeki derinin rengini kontrol edin. Hastayı sıcak tutun. 

6-112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Burukulmalarda İlk Yardım 

1-Burkulan eklemi bandajla dolaşımı engellemeyecek şekilde tespit edin. 

2-Şişlik oluşunu azaltmak için burkulan bölgeyi yukarı kaldırın. 

3-Soğuk uygulama yapın. 

4-Geçmiyorsa 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Çıkıkta İlk Yardım 

1-Çıkığı KESİNLİKLE oturtmaya çalışmayın. 

2-Hastaya ağızdan bir şey vermeyin. 

3-Derinin rengini, nabzı ve ısıyı kontrol edin. 

4- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Sindirim Yolu İle Zehirlenmelerde İlk Yardım 

1-Bilinci kontrol edin. 

2-Zehirli madde ağız ile temas ettiyse ağzı su ile çalkalayın. El ile temas edilmişse eli sabunlu su ile yıkayın. 

3-Yaşam (vital) bulguları değerlendirin. Kusma, bulantı vb. Belirtilerin olup olmadığını kontrol edin. 

4-Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verin. 

5-Hastanın üstünü örtün. 

6- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

7-Zehirli madde ile ilgili her detayı yazın ve yetkili kişilerle paylaşın. 

Solunum Yolu İle Zehirlenmede İlk Yardım 

1-Cam ve kapıları açıp odayı havalandırın. 

2-Yaşam belirtilerini değerlendirin. 

3-Rahat nefes için hastayı yarı oturur pozisyonda tutun. 

4-Bilinç kapalı ise koma poziyonu verin ve 112’yi arayın. 

Deri Yolu İle Zehirlenmede İlk Yardım 

1-Çevrede güvenliği tehdit edici unsurları uzaklaştırın. 

2-Yaşam bulgularını kontrol edin. 

3-Zehire el ile temas etmeyin. 

4-Zehir bulaşmış giysileri çıkarın. 

5-Deriyi bol suyla 10-15 dakika yıkayın. 

6- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Göze Yabancı Cisim Kaçmasında İlk Yardım 

1-Işık altında alt ve üst göz kapağına bakın. 

2-Temiz ve nemli bir bezle çıkartın. 

3-Yaralıdan gözünü kırpasını isteyin. 

4-Bol su ile gözü yıkayın. Gözü ovmayın. 

5-Cisim çıkmıyorsa sağlık kuruluşuna gidin. 

6- Cisim batan veya metal ise hastayı kımıldatmayın. Göze müdahale etmeyin. 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Kulağa Yabancı Cisim Kaçmasında İlk Yardım 

1-Sivri ve delici cisimle müdahale etmeyin. 

2-Kulağa su değdirmeyin. 

3- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Buruna Yabancı Cisim Kaçmasında İlk Yardım 

1-Burun duvarına bastırın ve kuvvetli bir nefes ile cismin atılmasını sağlayın. 

2-Cisim çıkmıyorsa 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Yaralanmalarda İlk Yardım 

1-Yaralının bilincini kontrol edin. Yaşam bulgularını değerlendirin. 

2-Kanamayı durdurun. 

3-Batan cismi KESİNLİKLE çıkarmayın, yerinden oynatmayın. Sabitleyin. 

4-Ağızdan yiyecek veya içecek vermeyin. 

5-Dışarı çıkan organ varsa KESİNLİKLE yerine sokmaya çalışmayın. Üzerini temiz ve geniş nemli bir bezle örtün. 

6-Yaralıyı yalnız bırakmayın. 

7-Delici göğüs yaralanmasında yaraya hava girmesini engellemek, nefes verme esnasında havanın dışarı çıkmasını sağlamak için yaranın üzerine konan bezin bir ucu MUTLAKA açık bırakılmalıdır.  

8-Delici göğüs yaralanmalarında bilinç yerindeyse yarı oturur şekilde oturtun, sırtı destekleyin ve şok pozisyonu verin. 

9- Delici karın yaralanmalarında hastayı sırt üstü yatırın. 

10-112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Arı Sokmasında İlk Yardım 

1-Yaralı bölgeyi temiz suyla yıkayın. 

2-Arının iğnesi deri yüzeyinde görülüyorsa çıkarın. 

3-Soğuk su kullanarak soğuk uygulama yapın. 

4-Arı ağızdan sokmuşsa ve nefes alıp vermede zorluk yaşanıyorsa buz emmesini sağlayın. 

5-Ağız içi sokmalarda 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Akrep Sokmasında İlk Yardım 

1-Akrebin soktuğu bölgeyi hareket ettirmeyin. 

2-Yaralıyı yatar pozisyonda tutun. 

3-Yaraya soğuk uygulama yapın. 

4-Kan dolaşımını engellemeyecek şekilde bandaj uygulayın. Kesinlikle turnike uygulamayın. 

5-Yarayı KESİNLİKLE ellemeyin ve hiçbir müdahalede bulunmayın. 

Yılan Isırmalarında/Sokmalarında İlk Yardım 

1-Yarayı temiz bir suyla yıkayın. 

2-Yaranın oluştuğu bölgede baskı yapacak eşyaları çıkarın. 

3-Yaraya soğuk uygulama yapın. 

4-Yara bölgesine dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulaması yapın. 

5-Yaraya hiçbir şekilde müdahale etmeyin (emme gibi) 

6-Yaşam (vital) bulguları sürekli kontrol edin. 

7- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin. 

Deniz Canlısı Sokmasında İlk Yardım 

1-Yaralıyı hareket ettirmeyin ve yaralanan bölgeyi ovmayın. 

2-Sıcak uygulama yapın. 

3-Batan diken olması durumunda görünüyorsa çıkarın. 

4- 112 arayın ve tıbbi yardım isteyin.

İlk yardım önemlidir ve ilk yardım yapacak kişinin eğitimli ve ilk yardım sertifikası almış olması gereklidir. Yanlış müdahale ölümcül sonuçlara neden olabilir. 

⁽¹⁾ 27.05.2023 tarihinde https://www.ilkyardim.org.tr/ adresinden alıntılanmıştır.